تحقیق و پژوهشی در باب حجاب اسلامی و بررسی فواید آن و نقد بد حجابی و آفت
های آن در اجتماع
عنوان مقاله : فرانسه، ممنوعيتحجاب و پيامدهاي آن
منع رعايتحجاب اسلامي در مدارس فرانسه و اخراج دهها تن از دانشآموزان
و کارمندان محجبه از مراکز اداري و آموزشي اين کشور، يکي از مهمترين
مشکلات فرانسه طي سالهاي اخير بوده است . دولت فرانسه که به تازگي
طرح منع علايم مذهبي در مدارس را در دستور کار قرار داده، درصدد
است که با تصويب اين طرح در مجلس ملي اين کشور، رعايتحجاب اسلامي
در مدارس براي دختران مسلمان را به صورت قانوني ممنوع کند .
اين مسئله در حالي جامعه مسلمان فرانسه را در برابر قانون قرار ميدهد
که تاکنون ساير اقليتهاي ديني، همچون يهوديان، از اين سختگيريها
مستثني بودند . مسلمانان با وجود جمعيت پنج ميليوني خود در اين
کشور، نه تنها مانند، يهوديان از داشتن مدارس خصوصي محروم هستند،
بلکه در مدارس عمومي و اماکن اداري براي رعايتحجاب مورد سختگيري
قرار ميگيرند .
× × ×
ژاک شيراک رييس جمهوري فرانسه، در ابتداي ماه ژوييه گذشته، با
تشکيل يک کميسيون، اعضاي آن را مکلف کرد تا با بررسي جوانب، راههاي
اعمال اصول لائيسيته را در جامعه کنوني فرانسه ارزيابي کرده و به
اطلاع وي برساند; اين اقدام شيراک که در پي طرح مجدد بحثحجاب
اسلامي در مدارس صورت ميگيرد، اولين اقدام قاطع در نوع خود، براي
تعيين يک دستور العمل نهايي بود .
براساس اين طرح، استفاده از هر نوع علامتي که نشانگر تبليغ يک مذهب
باشد، در مدارس اين کشور ممنوع ميشود . تصويب چنين قانوني،
استفاده از علايم مذهبي از جمله حجاب براي مسلمانان، کلاه مذهبي
براي يهوديان و صليب بزرگ براي مسيحيان را در مدارس دولتي فرانسه
ممنوع ميکند . به گفته مسلمانان، هدف دولت فرانسه از تصويب اين
قانون، تنها منع رعايتحجاب اسلامي در مدارس است و عنوان کردن
ممنوعيت علائم مذهبي در مدارس، فقط براي کاهش اعتراضها و تنشهاي
احتمالي است . از سوي ديگر تصويب اين قانون در حالي مطرح شده است
که تاکنون به دانشآموزان يهودي براي داشتن کلاه و مسيحيان براي
داشتن صليب هيچ اعتراضي نشده است و تنها اين مسلمانان هستند که به
دليل داشتن حجاب از مدارس اخراج شدهاند .
× × ×
در اينباره با دکتر کشاورز استاد دانشگاه و حقوقدان گفت و گويي
انجام دادهايم که از نظر ميگذرانيد:
قانون و اصل «لائيسيته» چيست؟
در تعريف واژه لائيسيته، در فرهنگ بلاروس فرانسه چنين آمده است:
عرصههاي قدرت سياسي، اداري و به ويژه آموزش عمومي را رد ميکند .
در سال 1911 «فرديناند بوسيون» ، معلم بزرگ لائيسيته، واژه
لائيسيته را واژهاي نوظهور ميداند، در حالي که امروز از اين واژه
به عنوان جايگزين مدرنيته ياد ميشود .
در سال 1936 «ژانزاي» وزير تعليم عامه [آموزش و پرورش] مصوبهاي
را از تصويب گذرانيد تا استفاده از علايم سياسي در مدارس ممنوع شود
و اين درست زماني بود که گرايش راست افراطي در فرانسه حاکم بود و
استفاده از رنگهاي پرچم اين کشور در مدارس بيداد ميکرد . علايم
مذهبي، همچون صليب و ديگر نشانههايي که جوانان مسيحي آن روز با
خود حمل ميکردند . نيز، اسباب واکنش ژان زاي بود، ولي هرگز اين
وزير از واژه لائيسيته استفاده نکرد و براي آرامش مدارس، به
نيروهاي انتظامي متوسل شد .
از نظر «اميل پولا ورو» ، دو حاکميت مسايل امنيتي و پليسي در مدارس،
بسيار بيشتر از علايم مذهبي مستحق ممنوعيت است . قانون 1905 که در
واقع امروز بيشتر به آن استناد ميشود، در واقع بودجه دستگاههاي
ديني را حذف ميکند، ولي آزادي اعمال ديني پيروان آن را تضمين مينمايد
.
لائيسيته به چه مسايل و مواردي ميپردازد؟
لائيسيته به سه مسئله ميپردازد; اول اينکه قانون اساسي به خداوند
و امور الهي رجوع نخواهد کرد و حقوق بشر و اعلاميه مربوط به آن، در
سال 1789 به عنوان منبع شناخته شد . دوم اينکه اين قانون دولت و
کليسا را تعريف ميکند و نه اينکه آن را قطع کند، و سومين نکته که
قلب اين قانون است، تضمين آزادي اعمال مذهبي است که از سال وقوع
انقلاب فرانسه در اين کشور به سميتشناخته شده است .
تصميم جديد رييس جمهوري فرانسه از چه جهاتي قابل نقد و بررسي است؟
منشور ملل متحد دو ميثاق جهاي بينالملل در مورد حقوق مدني - سياسي،
بطور اصولي بر محور آزادي انسانها و حقوق فردي و اجتماعي بشر حرکت
ميکند و دولتها را از ايجاد محدوديتهاي غيرضروري و سليقهاي باز
ميدارد . بيشک براي مسلمانان، حجاب و پوشش اسلامي، از باورهاي
ديني و براي اکثريتي، به عنوان مسلمات مسلماني مطرح است; بدون شک
از اين منظر تصميم دولت فرانسه، مغاير با آزادي بيان و عقيده است و
تعهد اين کشور از اجراي ميثاق جهاي بينالمللي را مخدوش ميکند .
عدهاي معتقدند که اين امر نقض حقوق بشر است، ارزيابي شما از اين
مسئله چيست؟
تصويب چنين قانوني، از سوي کشوري که به عنوان خاستگاه نخستين
اعلاميه حقوق بشر در جهان مطرح است، پذيرفتني نيست . به نظر من،
اگر اجبار افراد در نحوه لباس پوشيدن قابل انتقاد باشد، در همه جا
و از جانب همگان بايد چنين باشد; بنابراين رعايت ضوابط حقوق بشر و
مذموميت نقض آن تنشپذير نيست .
چنانکه کشورهاي اسلامي از ديدگاه خاص خود اعلاميه حقوق بشر را دچار
اشکال مييابند، کشورهاي غير اسلامي نيز به نحو شديدتري، در صورت
نقض حقوق بشر، بايد مورد مواخذه قرار گيرند .
به نظر شما از آنجا که فرانسه به عنوان پيشگام کشورها در تامين
حقوق و آزاديهاي فردي مطرح بوده و هست
اين نکته که فرانسه به عنوان پيشگام کشورها، بيش و پيش از هر کسي
مدعي حقوق بشر است و بدين جهت افراد بسياري از نژادهاي مختلف و
صاحبان عقيدههاي متفاوت اين کشور را محل اقامتخود برميگزينند،
ولي مدعاي مغايرت حجاب اسلامي با اصول لائيک حکومت فرانسه، فضاي
ذهني مسلمانان و غيرمسلمانان را نسبتبه اين ادعاي بشري دچار ترديد
ميکند .
در اين مورد سؤالهاي متعددي وجود دارد; از جمله اينکه آيا حجاب
زنان مسلمان به تازگي نمود يافته؟ آيا اصول لائيک واقعا با حفظ
عقايد فردي منافات دارد؟ آيا حجاب اسلامي به گونهاي است که حکومت
لائيک را تحت الشعاع قرار ميدهد؟ آيا حجاب اسلامي قابل قياس با
حمل شمايل عيسي (ع) و استفاده مسيحيان از نشان صليب است و دهها
سؤال ديگر از اين دست که دولت فرانسه را با چالشي جدي روبرو ميسازد
.
قطعا بيتوجهي دولت فرانسه به اين نکته که چنين تصميمي، تزلزل
بنيانهاي حکومت فرانسه را بهشدت تداعي خواهد کرد، موجب تعجب است
.
آيا امکان تجديدنظر در اين قانون وجود دارد؟
از آنجا که اين تصميم، بايد به تصويب مجلس فرانسه برسد تا قابليت
اجرايي و قانوني بيابد، اين اميدواري وجود دارد تا با توجه به نکات
پيش گفته، بدون توجه به ذهنيتهاي القايي اقليتهاي افراطي يا گروههاي
فشار، اين نگاه غيرمنطقي و فاقد وجاهت قانوني و حقوقي منتفي شود .
تصويب اين قانون چه تاثيراتي دارد؟
تصويب چنين قانوني، سواي تاثيرات منفي در فضاي اجتماعي فرهنگي
فرانسه، بهويژه در ميان مسلمانان آن کشور عوارض ناخوشايندي دارد .
علاوه بر اينکه تثبيت اين قانون، نقض جدي ادعاهاي فرانسه در
طرفداري، اعتقاد و پيجويي حقوق بشر و آزاديهاي انساني در روابط
با کشورهاي ديگر محسوب ميشود .